PHT HIÖN MíI HO THCH RNG NãN FAMEN
(DEVON MUéN) ë NG KH, CAO BNG

NGUYÔN THÞ HåNG NHUNG

ViÖn NC Þa chÊt v Khong sn, Km 9, ®êng NguyÔn Tri, Thanh Xu©n, H Néi

Tãm tt: 9 loi v dng ho thch Rng nãn thuéc cc gièng Palmatolepis, Hindeodella, Hibbardella, Polygnathus, Icriodus ®îc pht hiÖn trong ® vi lé trn ®Ìo Ngn Kim, 6 km vÒ phÝa t©y bc thÞ trÊn ng Kh, tØnh Cao Bng. Trong sè ®ã, cc ®i biÓu cña gièng Palmatolepis ®ãng mét vai trß quan träng víi nhiÒu c thÓ cña cc loi Pa. triangularis Sannemann, Pa. delicatula Branson & Mehl v Pa. clarki Ziegler thuéc ®íi triangularis øng víi líp ranh giíi díi cña bËc Famen. Ho thch Rng nãn nu trn chøng tá sù cã mÆt cña trÇm tÝch Devon thîng ë ng Kh.

I. VÞ TRÝ ÞA Lý, ÞA TÇNG V ÆC IÓM TRÇM TÝCH CHøA RNG NãN DEVON THîNG

iÓm ho thch Rng nãn míi ®îc pht hiÖn ë ®Ìo Ngn Kim, bn phi ®êng t ng Kh - Cao Bng, cch thÞ trÊn ng Kh 6 km vÒ phÝa t©y bc (to ®é x = 22o 27' 40", y = 106o 24' 00). Trn Bn ®å ®Þa chÊt (BC) ng Bc Bc Bé 1:300.000 cña Bourret [1], diÖn lé ny ®îc vÏ vo trÇm tÝch Givet, trn BC miÒn Bc ViÖt Nam 1:500.000 cña ovjikov v nnk [2] ®îc vÏ vo diÖn lé cña cc trÇm tÝch Eifel Givet; trn BC 1:200.000 tê Chinh Si - Long T©n do Phm nh Long [3] chñ bin ®îc vÏ vo ®iÖp Bng Ca, tuæi Givet; trn BC 1: 50.000 côm tê ng Kh cña NguyÔn ThÕ Cng v nnk (2002, Lu tr Þa chÊt) ®îc vÏ vo hÖ tÇng Bn Pp, tuæi D1-D2. Trong mÆt ct, nã cã vÞ trÝ ®Þa tÇng thuéc phÇn cao nhÊt cña mÆt ct Devon lé ra ë vïng ng Kh, nm chØnh hîp trn tËp ® phiÕn silic. Thnh phÇn trÇm tÝch gåm ® vi silic ph©n di mê víi cc di máng sÐt silic, dy tõ 0,5-1 mm, mu xm sÉm xen kÏ gÇn nh lu©n phin víi cc di ® vi silic, dy 5-10 mm, mu xm sng, khi phong ho cã mu vng nht, chuyÓn dÇn ln ® vi mu xm sng, ph©n líp dy. BÒ dy cña tËp ® vi ny trn 200 m.

II. ÆC IÓM HO THCH V ý NGHÜA ÞA TÇNG

Cã khong 9 loi v dng Rng nãn thuéc cc gièng Palmatolepis, Hindeodella, Hibbardella, Polygnathus, Icriodus ®îc pht hiÖn; trong sè ®ã, cc ®i biÓu thuéc gièng Palmatolepis chiÕm ®ng ®o hn c gåm 3 loi víi ®ng ®o cc c thÓ ®îc bo tån tèt nh: Pal. triangularis Sannemann, Pal. delicatula Branson & Mehl, Pal. clarki Ziegler.

Thnh phÇn gièng, loi Rng nãn cña ®iÓm ho thch ë ®Ìo Ngn Kim tuy khng ®a dng nhng gåm nhng dng rÊt ®Æc trng cña ®íi triangularis. ViÖc pht hiÖn ho thch Rng nãn thuéc ®íi triangularis trong ® vi lé trn ®Ìo Ngn Kim l c së xc nhËn sù cã mÆt cña cc trÇm tÝch Devon thîng, bËc Famen ë vïng ng Kh. ã còng l ®ãng gãp míi cho viÖc ph©n chia v lin hÖ ®Þa tÇng Devon ë vïng ng Kh víi cc vïng khc thuéc ®íi tíng - cÊu tróc H Lang.

 M t ho thch rng nãn

Palmatolepis triangularis Sannemann, 1955

Bn nh 1, hnh 1, 2

M t: NÐt ®Æc trng cña loi l th©n cã dng 3 gãc, nhän dÇn vÒ phÝa sau v cã cc nèt sÇn t ®iÓm th ë mÆt trn. Th©n sau vÓnh ln trn nhng ®Çu mót cã thÓ cong xuèng. Trôc th©n phÝa tríc cong, bao gåm nhng chiÕc rng ®n lÎ, trßn cã chiÒu cao tng dÇn vÒ phÝa tríc. Trôc th©n phÝa sau l mét gê mnh, thÊp.

So snh: Palmatolepis triangularis Sannemann ph©n biÖt víi Pa. clarki Ziegler ë ®iÓm bê th©n cña Pa. clarki Ziegler dy hn v cã cc gê t ®iÓm.

Ph©n bè ®Þa tÇng v ®Þa lý: BËc Famen, tõ ®íi triangularis ®Õn ph©n ®íi crepida h ë ch©u u, Bc Mü, ch©u óc v ch©u .

Palmatolepis clarki Ziegler, 1962

Bn nh 1, hnh 7

M t: Th©n di, hÑp; thuú râ. Bê tríc cña th©n ngoi giao víi phiÕn rng ti trung ®iÓm cña trôc th©n tríc (tõ mÊu trung t©m ®Õn ®iÓm cuèi cña phiÕn rng tù do); phÇn bê cña th©n dy hn phÇn trong cña th©n nhê cc t ®iÓm; tuy nhin, th©n cña Palmatolepis clarki Ziegler tng ®èi dy v thêng dy hn th©n cc loi khc thuéc gièng Palmatolepis. Trôc th©n cao v pht triÓn trôc thø cÊp.

Ph©n bè ®Þa tÇng v ®Þa lý: BËc Famen, tõ ph©n ®íi triangularis gia ®Õn ph©n ®íi triangularis trn ë øc, Ba Lan, BØ, Mü, Trung Quèc v ViÖt Nam.

Palmatolepis delicatula Branson
& Mehl, 1934

Bn nh 1, hnh 6

M t: Th©n ngn, réng, khng cã t ®iÓm. Bê tríc cña th©n trong thng v giao víi phiÕn rng bng mét gãc nhän; thuú trong réng, khã ph©n biÖt víi th©n.

Ph©n bè ®Þa tÇng v ®Þa lý: BËc Famen, ®íi triangularis; ph©n bè nhiÒu ni trn thÕ giíi.

Lêi cm n

Ho thch rng nãn Famen ë vïng ng Kh do TS NguyÔn Hu Hïng (ViÖn NC Þa chÊt v Khong sn) su tËp v ® cho phÐp tc gi sö dông ®Ó cng bè. Bn kÕt qu xc ®Þnh ho thch Rng nãn cho tuæi Famen sím ®îc TS T Ho Phng (H Khoa häc Tù nhin, HQG H Néi) kiÓm tra. nh chôp ho thch do KS Phm Bnh thùc hiÖn qua thiÕt bÞ vi dß ®iÖn tö JXA-8800 (Phßng ph©n tÝch Microsond, ViÖn NC Þa chÊt v Khong sn). Tc gi xin by tá lêi cm n tíi cc nh khoa häc kÓ trn.

VN LIÖU

  1. Bourret R., 1922. Etudes gÐologiques sur le Nord Est du Tonkin (Feuilles de Baolac, Caobang, Backan, Thatkhe et Long Tcheou). Bull. SGI, XI/1. H Néi.
  2. ovjikov A. E. (Chñ bin), 1965. Geologija Severnogo Vietnama - Objasnitelnaja zapiska geologitcheskoi karte Severnogo Vietnama, 665 str. GGU (bn tiÕng Nga), H Néi; Þa chÊt miÒn bc ViÖt Nam - Bn thuyÕt minh cho Bn ®å ®Þa chÊt miÒn Bc ViÖt Nam: 584 tr.. Nxb Khoa häc kü thuËt, H Néi, 1971.
  3. Phm nh Long (Chñ bin), 1974. Þa chÊt v khong sn tê Chinh Si - Long T©n. ThuyÕt minh tãm tt tê BC Chinh Si Long T©n tû lÖ 1: 200.000. Côc Þa chÊt v Khong sn ViÖt Nam, H Néi.
  4. T Hßa Phng, 1998. Upper Devonian conodonts biostratigraphy in ViÖt Nam. J. of Geology, B/ 11-12: 76-84. H Néi.

 

 Chó thÝch bn nh:

Hnh 1, 2. Palmatolepis triangularis Sannemann, 1955

1. MÆt trn x 86; 2. MÆt trn x 65; mÉu T.2056/1, su tËp cña NguyÔn Hu Hïng (2002); t©y bc thÞ trÊn ng Kh 6 km; Famen sím, ®íi triangularis.

Hnh 3, 4. Palmatolepis cf. Pa. triangularis Sannemann, 1955

3. MÆt trn x 72; 4. MÆt trn x 66; mÉu T.2056/1, su tËp, ®Þa ®iÓm su tËp v tuæi nh trn.

Hnh 5. Palmatolepis sp.

MÆt trn x 110; mÉu T.2056/1, su tËp, ®Þa ®iÓm su tËp v tuæi nh trn.

Hnh 6. Palmatolepis delicatula Branson & Mehl, 1934

MÆt trn x 110; mÉu T.2056/1, su tËp, ®Þa ®iÓm su tËp v tuæi nh trn.

Hnh 7. Palmatolepis clarki Ziegler, 1962

MÆt trn x 86; mÉu T.2056/1, su tËp, ®Þa ®iÓm su tËp v tuæi nh trn.